Grypa w pytaniach i odpowiedziach

Co to jest grypa?

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną, wywoływaną przez wirusy grypy. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a czasami także przez kontakt ze skażoną powierzchnią.
Wirusy grypy atakują komórki nabłonka dróg oddechowych, w których namnażają się. W konsekwencji powodują martwicę tychże komórek, co z kolei otwiera drogę patogenom bakteryjnym.
Okres wylęgania wynosi 1-4 dni (średnio 1-2 dni). Osoba zakażona może stanowić zagrożenie dla innych osób zanim jeszcze pojawią się objawy choroby, tj.:
• zakażony dorosły może być źródłem zakażenia dla innych począwszy
  od dnia poprzedzającego wystąpienie objawów chorobowych do około
  5-7 dni po ich wystąpieniu,
• zakażone dziecko może być źródłem zakażenia dla innych do ponad 10 dni, przy czym u małych dzieci również przez okres do 6 dni zanim wystąpią objawy,
• zakażony z ciężkim niedoborem odporności może być źródłem zakażenia dla innych przez wiele tygodni lub miesięcy.

Wyróżnia się 3 typy wirusów grypy: A, B i C. Ponadto typ A dzieli się na podtypy A/H1N1/, A/H3N2/, A/H2N2 i inne. Zwykle zakażenia wirusami grypy podtypu A/H3N2/ powodują cięższe zachorowania niż zakażenia podtypem A/H1N1/ i typem B. Zakażenia wirusami grypy typu C mają zwykle charakter bezobjawowy.

Kiedy najlepiej zaszczepić się przeciwko grypie?

W Polsce sezon epidemiczny grypy trwa zwykle od września do końca kwietnia, a szczyt zachorowań ma miejsce między styczniem a marcem. W związku z tym, najlepiej jest wykonać szczepienie jeszcze przed rozpoczęciem sezonu epidemicznego, kiedy tylko szczepionki będą dostępne w aptekach.
Jeżeli z jakiś powodów szczepienie nie może być wykonane przed sezonem epidemicznym, wówczas szczepionkę można podać także w okresie jego trwania, gdy badania laboratoryjne potwierdzają, że wirus grypy już krąży w danej populacji.

Jakie są objawy grypy?

Objawy grypy nie są na tyle charakterystyczne, by bez wykonania badań laboratoryjnych stwierdzić, że mamy do czynienia z tą właśnie chorobą. Podobne objawy mogą bowiem wywoływać także inne wirusy. Jednak grypy nie należy mylić z przeziębieniem, jako że jest ona poważną chorobą, zwłaszcza ze względu na możliwe wystąpienie groźnych powikłań.

Charakterystyczne dla grypy jest to, że choroba najczęściej pojawia się nagle i towarzyszą jej:
• objawy ze strony układu oddechowego: kaszel, ból gardła, katar,
• objawy ogólnoustrojowe: wysoka gorączka powyżej 38ºC, dreszcze,
  ból/sztywność mięśni, ból głowy, ból w klatce piersiowej, złe samopoczucie,  brak      łaknienia, nudności, wymioty.

W zależności od wieku pacjenta i jego ogólnego stanu zdrowia przebieg choroby może być różny. U osób powyżej 65 roku życia objawy często nie pojawiają się tak nagle jak u osób młodszych. Objawy ogólnoustrojowe rozwijają się dłużej niż u osób młodszych i są lżejsze (np. gorączka może być mniejsza lub w ogóle nieobecna). Z kolei objawy tj. nudności i wymioty częściej obserwuje się u dzieci niż osób dorosłych i starszych.

Choroba trwa, o ile nie dojdzie do powikłań, około 7 dni (średnio 3-5 dni). Kaszel i złe samopoczucie mogą utrzymywać się ponad 2 tygodnie.

Czy jednorazowe szczepienie przeciw grypie lub przebycie zakażenia wirusem grypy chroni przed tą chorobą do końca życia?

Wysoki stopień zmienności wirusów grypy sprawia, że szczepienie musi być powtarzane w każdym sezonie epidemicznym. Skład szczepionki przeciwko grypie modyfikuje się co sezon, by zapewnić ochronę przed aktualnie krążącymi szczepami wirusa grypy. Wysoki stopień zmienności wirusów grypy sprawia więc, że przebycie w przeszłości zakażenia wirusem grypy, czy też jednorazowe szczepienie przeciwko grypie nie stanowi dożywotniej ochrony człowieka przed ponownym zakażeniem. Ponadto poziom przeciwciał, wytwarzanych w odpowiedzi na kontakt z antygenami wirusa grypy, spada w czasie i może nie wystarczać do zapewnienia długotrwałej ochrony.

Jak poważne mogą być objawy grypy?

Sama grypa jako jednostka chorobowa rzadko jest bezpośrednią przyczyną zgonu. Powodem ciężkiego przebiegu grypy, niejednokrotnie pozostawiającego zdrowotne konsekwencje do końca życia lub kończącego się śmiercią, są powikłania pogrypowe.
Najczęstsze powikłania pogrypowe występują:
• ze strony układu oddechowego (grypowe zapalenie płuc i oskrzeli,
  zapalenie oskrzelików u dzieci, wtórne bakteryjne zapalenie płuc, zaostrzenie istniejących chorób przewlekłych,
• ze strony układu nerwowego (poprzeczne zapalenie rdzenia, zapalenie mózgu,
  opon mózgowych),
• ze strony innych układów (zapalenie ucha środkowego (zwłaszcza u dzieci), zapalenie  mięśnia sercowego i osierdzia, zaostrzenie istniejących chorób przewlekłych (np. zastoinowej niewydolności serca), drgawki gorączkowe, zespół wstrząsu toksycznego, zespół Rey`a, zapalenie mięśni i mioglobinuria mogąca prowadzić do niewydolności nerek, możliwość częstszego występowania schizofrenii w przypadku zakażenia wewnątrzmacicznego w czasie ciąży,  zakażenia meningokokowe).

Powikłania pogrypowe mogą wystąpić u każdego, niezależnie od wieku i stanu zdrowia. Ryzyko powikłań jest szczególnie wysokie w następujących grupach:
• osoby po przeszczepach,
• osoby starsze,
• chorzy na astmę i inne przewlekłe schorzenia układu oddechowego,
• osoby z chorobami serca i układu krążenia,
• osoby z chorobami nerek,
• osoby o obniżonej odporności (np. zakażeni HIV).

Jaka jest skuteczność szczepionki przeciwko grypie?

Podawanie inaktywowanych szczepionek zapobiega zachorowaniu na grypę u 70-90% dzieci i dorosłych poniżej 65 roku życia. Skuteczność szczepienia zależy od następujących czynników:
• odporności szczepionej osoby,
• wieku,
• stopnia pokrewieństwa/dopasowania szczepów wirusa grypy,
  będących składnikami szczepionki do szczepów krążących w populacji
  i wywołujących zachorowania w danym sezonie epidemicznym,
• typu/podtypu wirusa grypy,
• okresu czasu, który minął od szczepienia przeciwko grypie do kontaktu
  szczepionej osoby z wirusem.

Czy osoba zaszczepiona przeciwko grypie może ulec zakażeniu wirusem grypy?

Jest to możliwe, ponieważ skuteczność szczepienia przeciwko grypie jest uzależniona od wielu czynników. Jeżeli jednak dojdzie do zakażenia wirusem grypy u osoby, która była szczepiona, zakażenie to będzie miało przebieg bezobjawowy lub też objawy będą łagodne, a powikłania pogrypowe nie wystąpią.

W jaki sposób ustala się skład szczepionki przeciwko grypie?

Eksperci z WHO ustalają skład szczepionki przeciwko grypie, czyli wybierają szczepy wirusa grypy. Informacje czerpią z danych wirusologicznych i epidemiologicznych uzyskiwanych w każdym sezonie epidemicznym z ogólnoświatowej sieci laboratoriów, w tym także z Krajowego Ośrodka ds. Grypy, który mieści się w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego-Państwowym Zakładzie Higieny  w Warszawie. Praca tych laboratoriów ma na celu m.in. izolowanie oraz identyfikowanie szczepów wirusa grypy, które krążą w populacji zakażonych osób. Powyższe informacje wraz z wynikami badań genetycznych i serologicznych (określają stopień odporności populacji na poszczególne szczepy wirusa grypy), są podstawą doboru szczepów wirusa grypy, które znajdą się w składzie szczepionki i co, do których jest wysokie prawdopodobieństwo, że będą one przyczyną zachorowań na grypę w kolejnym sezonie epidemicznym.

Źródło :

Prof. dr hab. Lidia Brydak

Zakład Badań Wirusów Grypy

Krajowy Ośrodek ds. Grypy

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH