W dniu 11 kwietnia 2017 r. o godz. 10.00 w sali konferencyjnej szpitala odbyło się szkolenie pt."Wybrane zakażenia pasożytnicze”. Wykład dla naszego personelu medycznego poprowadziła pani konsultant naukowa mgr Barbara Podsadna, mikrobiolog. Uczestnicy szkolenia otrzymali certyfikaty szkoleniowe.

 Czym jest świerzb?

Świerzb to powszechnie występująca choroba, wywoływana przez pasożyta zwanego świerzbowcem ludzkim. Jest chorobą zakaźną występującą u ludzi i u zwierząt. Dostrzeżenie pasożyta na powierzchni skóry gołym okiem jest niemożliwe. Objawy choroby pojawiają się w momencie, gdy roztocz wgryza się w górną warstwę skóry, aby tam pasożytować. W wyniku reakcji na obecność świerzbowca na skórze pojawia się bardzo mocno swędząca wysypka.
Pasożyt wywołujący chorobę może wędrować z jednej osoby na drugą. U większości ludzi do zarażenia świerzbem dochodzi w momencie bezpośredniego kontaktu skóry ze skórą osoby chorej. Czasem zarażenie ma miejsce w wyniku kontaktu z przedmiotami, na których bytują pasożyty (pościel, ubrania i meble). Świerzbowiec ludzki może przeżyć od 48 do 72 godzin bez kontaktu z człowiekiem. Każdego roku na całym świecie odnotowuje się miliony przypadków zachorowania na świerzb.
Świerzb to choroba, której objawy mogą pojawić się w każdym wieku. Wysoki status społeczny czy wzorowa dbałość o higienę i czystość nie zapewnia ochrony przed chorobą. Świerzb bardzo łatwo rozprzestrzenia się w przedszkolach i innych instytucjach opiekuńczych. Chorobę zazwyczaj łatwo się diagnozuje i równie szybko leczy.

Świerzb – przyczyny

Zarażenie świerzbowcem ludzkim następuje:
• poprzez kontakt bezpośredni,
• używanie tych samych przedmiotów, np. pościeli, ręczników, ubrań.
Zachorowanie na świerzb odpowiada pasożyt o nazwie świerzbowiec ludzki, który może się przedostać na człowieka podczas bezpośredniego kontaktu ze skórą osoby chorej lub z zakażonymi przedmiotami (ręcznik, pościel lub tapicerka). Nie można zarazić się od zwierzęcia. Ten rodzaj roztocza pasożytuje tylko i wyłącznie na ludziach. U większości osób do zachorowania dochodzi w momencie podania sobie dłoni lub w trakcie uścisku. Co ważne, kontakt skóry ze skórą musi trwać dłużej, aby umożliwić pasożytom przedostanie się z jednej osoby na drugą. Świerzbem można się również zarazić w trakcie stosunku seksualnego.
Ze względu na fakt, że bezpośredni kontakt skóry ze skórą chorego to najczęstszy sposób zachorowania na świerzb, najwyższe ryzyko rozwoju tej choroby występuje u dzieci, matek małych dzieci, dorosłych prowadzących aktywne życie seksualne, dzieci uczęszczających do przedszkola, a także mieszkańców domów opieki społecznej i placówek opiekuńczych. Świerzb jest bardzo zaraźliwą chorobą. Jeśli w jednym gospodarstwie domowym funkcjonuje osoba ze świerzbem, prawdopodobieństwo, że inni domownicy również zachorują na tę chorobę, jest bardzo wysokie. Co ważne, świerzb przenoszony jest również przez osoby, u których nie występują żadne objawy choroby.
Osoby szczególnie narażone na zachorowanie to:
• chorzy z osłabionym układem odpornościowym,
• w przebiegu chorób, którym towarzyszy zmniejszona odporność, np. chłoniak, białaczka, AIDS,
• poddawani leczeniu immunosupresyjnemu,
• osoby starsze.
Najbardziej niebezpieczny i zaraźliwy jest świerzb norweski, kiedy dochodzi do odpadnięcia strupa od powierzchni skóry. Taki strup stanowi źródło pożywienia i ochronę dla pasożytów, które mogą w nim przetrwać nawet przez tydzień bez kontaktu z ludzkim organizmem.

Świerzb – objawy
Od momentu wniknięcia roztocza w głąb struktur skóry zazwyczaj mija trochę czasu, zanim pojawią się pierwsze objawy choroby. W przypadku osób, które miały już wcześniej do czynienia ze świerzbem, swędzenie zazwyczaj pojawia się w ciągu 1 do 4 dni. Jeśli jest to pierwszy przypadek zachorowania, organizm potrzebuje trochę więcej czasu, aby zareagować na obecność pasożyta, dlatego pierwsze objawy pojawiają się po około 2 do 6 tygodni.
Najczęstszymi objawami świerzbu są:
• swędzenie, szczególnie w nocy, które może być tak silne i intensywne, że nie pozwala zasnąć,
• wysypka, która rozwija się u wielu chorych i powoduje powstanie niewielkich grudek, które najczęściej układają się w jednej linii (tor w jakim świerzbowiec przemieszcza się pod skórą). Zmiany te mogą przypominać wyglądem pokrzywkę, niewielkie ugryzienia owada lub krosty. U niektórych osób dochodzi do pojawienia się na skórze łuszczących się plam, podobnych do wykwitów,
• owrzodzenia, które najczęściej są wynikiem drapania swędzącej wysypki.

Owrzodzenia zwiększają ryzyko rozwoju infekcji.

Świerzb może rozwinąć się na każdym obszarze skóry, jednak świerzbowiec ludzki preferuje konkretne miejsca ludzkiego ciała:
• dłonie – roztocza lubią zagłębiać się w skórę między palcami oraz wokół paznokci,
• ręce i ramiona – pasożyty preferują także łokcie i nadgarstki,
• skóra przykryta ubraniami lub biżuterią – pośladki, linia paska, penis oraz skóra wokół sutków to miejsca, gdzie świerzbowiec ludzki lubi pasożytować. Roztocza preferują także miejsca na skórze przykryte bransoletką, zegarkiem lub pierścionkiem.

Świerzb u dzieci
U niektórych dzieci czasami dochodzi do rozwoju choroby, w której wysypka pokrywa praktycznie całą powierzchnię ciała. Roztocza mogą pasożytować nawet na wierzchniej stronie dłoni, podeszwach stóp, a także skórze głowy. U niemowląt wysypka często występuje na dłoniach i podeszwach stóp. Niemowlaki, które chorują na świerzb, są nadmiernie pobudliwe i zazwyczaj nie chcą jeść ani spać. Podobnie reagują starsze dzieci, które z trudem znoszą występujące dolegliwości.

Świerzb norweski

Świerzb – diagnozowanie i leczenie
Dermatolog jest w stanie przeprowadzić diagnozę świerzbu poprzez wizualne zbadanie skóry pacjenta od głowy aż po palce u stóp. Aby potwierdzić wstępne rozpoznanie, lekarz może pobrać niewielki wycinek skóry do dalszego badania pod mikroskopem. Czynność ta jest bezbolesna. Jeśli badanie w powiększeniu potwierdzi obecność pasożytów lub ich jaj, możliwe jest potwierdzenie świerzbu.
Aby pozbyć się choroby, należy poddać się leczeniu. Skuteczne leki na świerzb są dostępne tylko na receptę.
U większości osób leczenie polega na stosowaniu leku na skórze. Co ważne, należy go stosować na całej powierzchni ciała, od szyi w dół. U niemowląt i małych dzieci leczenie często obejmuje także skórę głowy i twarzy. W trakcie terapii należy bezwzględnie postępować zgodnie z zaleceniami lekarza. Stosowanie leku częściej, niż określił lekarz, może jedynie pogorszyć wysypkę i sprawić, że swędzenie będzie jeszcze silniejsze.

Wszawica

W Polsce w 2005 roku zanotowano 620 przypadków wszawicy, w 2006 r. – 897, a w 2007 aż 2261!!!!. Obecny stan prawny określa, że wszawica nie jest chorobą zakaźną i decyzją Ministra Zdrowia od 2008 r. nie znajduje się w wykazie zakażeń i chorób zakaźnych (Załącznik do ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Dlatego też lekarz i/lub placówki (typu żłobek, przedszkole, szkoła, przychodnie) nie mają obowiązku zgłaszania przypadków wszawicy do Sanepidu.

Dlatego też brak jest aktualnych danych na temat częstości występowania wszawicy i ilości przypadków…..ale nie oznacza to, że takowych nie ma – a wręcz przeciwnie – są i to bardzo często!
WHO na swojej stronie podaje, że wszawica dotyka ok. 10% populacji bez względu na miejsce zamieszkania i status majątkowy. Jest jedną z najczęstszych chorób pasożytniczych występujących u ludzi.
Wszawica jest wywoływana przez wesz ludzką. W zależności od miejsca pasożytowania wszawicę dzielimy na głowową, odzieżową i łonową.
Wesz ludzka jest stawonogiem. Dorosłe osobniki, których wielkość może dochodzić do 4,7 mm poruszają się za pomocą trzech par odnóży zakończonych pojedynczym pazurem. Wyspecjalizowane aparaty ssąco-kłujące umożliwiają żywienie się krwią człowieka. Samica pasożyta składa około 100 jaj zwanych gnidami, które są mocowane specjalną wydzieliną u nasady włosa lub ubrania. W efekcie metody usunięcia jaj, takie jak wyczesywanie włosów lub mycie ich wodą i szamponami nie daje oczekiwanych rezultatów.
Wszawica rozprzestrzenia się przez kontakt fizyczny – bezpośrednio z zakażonym człowiekiem lub pośrednio przez przedmioty w jego otoczeniu. Wszawica głowowa i łonowa nie ma bezpośredniego związku ze złym stanem higienicznym. Wszawica głowowa występuje często epidemicznie u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Jest to związane z typowymi zachowaniami dla tej grupy wiekowej tj. gry zespołowe, wspólna zabawa i zajęcia.

Zakażenie przez wesz łonową następuje najczęściej podczas stosunku płciowego. Natomiast wesz odzieżowa jest związana ze złymi warunkami sanitarnymi. Przytwierdza się do ubrania i bielizny, a na skórę człowieka przechodzi wyłącznie, by się pożywić. Wszy odzieżowe mogą przenosić inne choroby tj. dur plamisty lub riketsjozy.
Objawy wszawicy są związane z ukłuciem skóry przez pasożyta. Towarzyszy temu silny świąd. Ciągłe drapanie skóry prowadzi do powstawania sączących się nadżerek, które mogą się pokrywać strupem lub ulec wtórnej infekcji bakteryjnej. W przypadku wszawicy głowowej we włosach skóry głowy można dostrzec jaja wielkości główki od szpilki, przytwierdzone do nasady włosa. Dorosłe osobniki są trudniej dostrzegalne ze względu na fakt, że szybko się przemieszczają.
Wesz łonowa najczęściej bytuje w okolicy łonowej, chociaż może występować też na skórze krocza, ud, brzucha, a nawet na rzęsach czy brwiach. Natomiast zmiany skórne we wszawicy odzieżowej występują głównie w okolicy karku i grzbietu.
Leczenie: Preparaty na wszy dostępne w aptekach występują w różnych postaciach – płyn, lotion, szampon w kremie lub szampon w tradycyjnej postaci.Zakłada się, że wszystkie wszy i jajeczka powinny zginąć już po pojedynczej aplikacji preparatu – niestety tak nie jest więc należy ponownie zastosować dany środek po ok 7-10 dniach od pierwszego nałożenia.
Co jeszcze zrobić, jeśli członek rodziny na wszy….
Przede wszystkim leczyć należy wszystkich członków rodziny u których stwierdzono wszy
Systematycznie rozczesywać i kontrolować włosy i skórę głowy
Szczotki do włosów, gumki i spinki – wygotować lub zniszczyć
Ubrania i pościel – wyprać w temp. co najmniej 60’C (temperatura powyżej 53,5°C zabija wszy i ich jaja) i wyprasować żelazkiem z parą wodną (200°C) szczególnie przy szwach
Konieczne jest dokładne sprzątnięcie mieszkania.